در اين دوره علاوه بر كوزه‌هاى متنوع ، كوزه‌گر جامهاى بزرگ ، كاسه‌هاى عالى ، خمره‌ها و جامهاى شراب با پايهء بلند به مشتريان خود تسليم مىنمود . رنگ ظروف را كوزه‌گر به ميل خود ، خاكسترى ، قرمز ، سبز و يا به رنگ گل سرخ درمىآورد و در روى آن نقشهايى ارزنده و متنوع پديد مىآورد . هنرمندان در آغاز كار به رئاليسم تمايل داشتند و تصاوير مار ، پلنگ ، قوچ ، لكلك و شترمرغ را با مهارت نشان مىدادند . و در آثار خود ، تعادل نسبتها را رعايت مىكردند ، ولى بعدها تنوع سبك به وجود آمد ، به اين ترتيب كه دم جانور ، دراز و كشيده‌تر شد و شاخها نيز بدون تناسب پهن و بزرگ گرديد . بعدها بازگشتى به سوى رئاليسم صورت گرفت اما آن هم بيشتر يك نوع ناتوراليسم جديد و لبريز از حيات و جنبش بود . . . در مدت بيش از هزار سال كه سه مرحلهء نخستين زندگانى انسان ماقبل تاريخ ، در دشت ، طول كشيد ، هنرمند هرگز خود را در شيوه‌اى كه در آن مهارت يافته بود محدود نمىكرد ، بلكه هنر او تغيير شكل مىداد و قدرت و بقاى آن به سرزمينهاى بسيار دور از حدود و ثغور طبيعى نجد ايران سرايت كرد . « 102 » سپس گيرشمن مىگويد : ما نمىدانيم كه اين نقاشى انعكاسى از مناظر زندگى هنرمند است يا در اين نقاشى ميل به بيان مطلبى نهفته شده و در حكم نويسندگى بوده است ؟ ما نمىخواهيم اين مسأله را حل كنيم ولى معهذا توجه خوانندگان را بدين نكته جلب مىكنيم كه اين عهد مترقى ظروف منقوش در نجد ايران ، در اواخر ، مقارن با زمانى است كه در دشت بين النهرين بشر يكى از عجيبترين اكتشافات خود ، يعنى فن نوشتن را به وجود آورد . « 103 » رالف لينتون مىنويسد : كتابت نيز از اختراعات خاور نزديك است ؛ اختراعى كه در توسعه و تكامل تمدن اثرى بمراتب مهمتر از صنعت فلزكارى داشته است . اگر فن كتابت براى ثبت و ضبط نتايج مشاهدات به وجود نيامده بود ، پيدايش علم امكان‌پذير نبود . . . فن كتابت در حدود 5 تا 6 هزار سال قبل و تقريبا مقارن هم در مصر و بين النهرين و درهء سند قدم به عرصهء وجود گذاشت . . . در كليهء نواحى سابق الذكر ، اولين مرحلهء پيدايش كتابت ، استعمال اشكال يعنى نقش كردن تصوير واقعى اشياء بوده است ، ليكن براى آنكه اين تصاوير بتوانند افادهء معنى كنند و مورد استعمال عمومى قرار گيرند لازم بود كه هم‌شكل آنها ساده شود و هم ترسيم آنها صورت قراردادى به خود بگيرد . . . باوجود آنكه ساده كردن نقوش و اصول كتابت باعث اشاعهء سواد عمومى مىشد و مزاياى بسيار داشت ، معهذا كاتبان و منشيان ،

--> ( 102 ) . همان ، ص 19 به بعد . ( 103 ) . همان ، ص 20 به بعد ( به اختصار ) .